Aşağıda dikilip havladılar. 26 tane köpek.
Yüzlerindeki kötülüğü gördüm. Öldürmek için gelmişlerdi.
Sonra patronum Bertold'a dediler ki;
"Boaz Rein'i bize ver, yoksa tüm müşterilerini parçalarız. Sana 1 dakika mühlet!"
- 26 köpek miydi? - Tam olarak.
30 değil de 26 tane olduğunu nereden biliyorsun.
Ben de ona geliyordum.
- Ee? - Ne Ee'si?
- Sonra ne oluyor? - Sence ne oluyor?
- Uyanıyorum! - Hep aynı noktada mı?
Evet. Tam bu noktada bitiyor.
- Ne zamandır sürüyor bu? - 2,5 yıldır.
- Ve sen bana şimdi mi söylüyorsun? - Pis herif!
Bana pis herif deme.
Bu rüyanın bir sebebi var.
- Sana her şeyi anlatmadım. - Ne gibi?
Biliyorsun, Lübnan'da...
Ne oldu Lübnan'da?
Savaş başladığı zaman, Lübnan'ın köylerine girmiştik...
...aranan Filistinlileri bulmak için.
Peki, sonra?
Birisi köye girdiği zaman köpekler koku alıp, haber vermek için havlarlar.
Herkes uyanır ve firariler kaçarlar.
Birisinin onları susturması gerekiyordu. Yoksa adamlarımız ölebilirdi.
Peki niye sen yaptın?
Bir insanı vuramayacağımı biliyorlardı. Bu yüzden bana...
"Git ve köpekleri öldür" dediler.
26 taneydi. Hepsini tek tek hatırlıyorum.
Her yüzü, her yarayı, gözlerindeki bakışları... 26 tane köpek.
Rüyalarına girmeye başlaması ne kadar zaman sonra oldu?
20 yıl.
- Hiçbir şey denedin mi? - Ne gibi?
Terapi, psikiyatrist, Şiatsu masajı, herhangi bir şey...
Yok, sadece seni aradım.
Ben sadece yönetmenim!
Filmlerin yararı olmaz mı?
Tüm sorunlarınla, filmlerinde uğraşmıyor musun?
Hiç böylesi olmamıştı.
Lübnan'a ait görüntüler gözünün önüne gelmiyor mu?
Hayır, pek sayılmaz.
Emin misin?
Hayır.
- Ya Beyrut, Sabra ve Şatilla? - Ne olmuş?
Katliamdan sadece 100 metre uzaktaydın!
Aslında 200 ya da 300 metre.
İşin gerçeği hiç zihnimde yer etmedi.
Hiç rüyanda filan görmüyor musun? Hiç mi düşünmüyorsun?
Hayır, hayır.
Hayır.
Düzeleceksin.
- Öyle mi dersin? - Tabii ki.
- Emin misin? - Evet, bir şeyler düşüneceğim.
- Emin misin? - Eminim.
Boaz'la 2006 yılının kışında buluşmuştuk.
O gece, 20 yıldan sonra ilk kez...
gözümün önüne Lübnan'daki savaşın görüntüleri geldi.
Sadece Lübnan da değil, Batı Beyrut da. Sadece Batı Beyrut da değil...
...Sabra ve Şatilla mülteci kamplarındaki katliamlar da.
Ne oldu? Saat daha sabahın 6'sı.
Hepimizin avukat, doktor, terapist gibi arkadaşları var...
Bazen bu arkadaşlığın bir bedeli oluyor.
Ama avukat arkadaşını sabahın 6.30'unda uyandırmamalısın!
Benim avukatım senden 10 kat daha ucuz!
Anlayamıyorum.
Neden Boaz rüyasında köpekleri görüyor?
Neden bu benim hafızamı uyandırdı? Benimle bir ilgisi yok ki.
Hafıza büyüleyicidir. Örneğin şu psikiyatrik deneyi ele alalım...
Bir grup insana, çocukluklarına ait 10 farklı resim gösterilmiş.
9 tanesi gerçekten çocukluklarına ait bir tanesi ise gerçek değilmiş...
Bu hiç gitmedikleri bir panayır resmine yapıştırılmış fotoğraflarıymış.
Yüzde sekizi kendisini tanımış...
Sahte fotoğrafı gerçek diye anımsamışlar.
Yüzde yirmisi hatırlayamamış.
Araştırmacılar tekrar sormuşlar.
İkinci seferde, diğerleri hatırladıklarını söylemişler.
"Parkta ailemle beraber geçirdiğim çok güzel bir gündü." demişler.
Tamamen sahte bir deneyimi anımsamışlar.
Hafıza dinamiktir. Canlıdır.
Eğer bazı detaylar kaybolduysa...
...hafıza bu boşlukları hiç olmamış şeylerle doldurur.
Peki gördüğüm bu katliam görüntüleri aynı bu sahte fotoğraf olayı gibi miydi?
Hiç olmadı mı? Ben mi uydurdum? Sadece hayal miydi?
Bilmiyorum. Orada yanında kimler vardı?
Carmi vardı. Okuldan tanırsın.
Bir de hatırlamadığım birileri vardı.
- Öyleyse Carmi'ye hatırladıklarını sor. - Hollanda'da.
20 yıldır orada yaşıyor.
Öyleyse Hollanda'ya gidip onun da canını sıkan bir şeyler olup olmadığını sor.
Bu tehlikeli olmaz mı?
Ya kendimle ilgili bilmek istemediğim bir şeyleri keşfedersem?
Katiyen.
Bilmek istediğin önemli şeyleri keşfedeceksindir.
Gerçekten gitmek istemediğimiz yerlere gitmeyiz.
İnsanın mekanizması, kendisini karanlık yerlere sokmayı engeller.
Hafıza bizi gitmemiz gereken yere götürür.
Şuraları görüyor musun?
Evet.
Hepsi bana ait.
Hepsi mi?
Şu ağaçlardan nehre kadar.
- Hepsi sana mı ait? - Evet, ev de.
Yaklaşık 10 dönüm.
- Hepsini falafel satarak mı kazandın? - Falafel satarak.
- Vay canına! - Gel de bak.
- Kaç tane falafel sattın? - Üç yıl yeterli oldu.
'90'ların başında sadece Ultrecht'te küçük bir tezgâhım vardı.
Sağlıklı beslenme modaydı. Orta Doğu da...
Falafel ise hem sağlıklı hem de Orta Doğu'dandı.
Herkes nükleer fizikçi olacağını düşünüyordu.
Kim düşünüyordu?
Bilmem, ailen, benim ailem, okuldan arkadaşlar.
40 yaşına geldiğin zaman Nobel'e aday gösterileceğini düşünüyorlardı.
20 yaşımda, geleceğim bitmişti.
Üşüdün mü?
- Dondum, dondum! - İçeri girelim.
Tüm yolu yürümek zorunda mıyız?
Böyle bir zamanda çıkagelmen tuhaf oldu.
- Niçin? - Aradığın zaman...
Oğlum Thomas'la yeni dışarı çıkmıştık. Yedi yaşında.
Oyuncak silahıyla oynuyordu ve sorular sormaya başladı.
"Askerde neler yaptın? Hiç kimseyi vurdun mu?" diye.
- Vurdun mu? - Bilmiyorum?
Hadi içeri girip ısınalım.
Seninle oğlunun, karda oynarken bir resminizi çizsem sorun olur mu?
Tabii.
Hiç sorun değil. İstediğin gibi çizebilirsin.
Gidip getireyim.
Çizdiğin sürece sorun değil, ama filme alma.
Kulağa tuhaf geliyor ama cepheye ordunun kiraladığı...
bir "Aşk Gemisi"nde nakliye edildik.
Düşmanı şaşırtarak beklenmedik bir saldırı düzenlemek istiyorlardı.
"Aşk Gemisi" derken neyi kastediyorsun? Jakuziler, barlar filan mı vardı?
- Böyle miydi? - Öyle olacağını düşünüyordum.
Sonradan gördüm ki eski bir komando teknesiymiş.
18'indeyken bana oldukça parlak görünürdün. Senin savaşçı olabileceğini düşünmezdim.
Açıkçası, iyi bir geçerli neden bulmak benim için önemliydi.
Geri kalan herkes tavşanlar gibi sevişiyormuş diye hissediyordum...
ve sanki sadece ben... Nasıl söyleyeyim?
Satrançta ve matematikte iyi olan tek inektim...
...ama erkeklik problemlerim vardı. Herkese ispat etmeliydim...
...en iyi savaşçı bendim ve bir kahramandım.
Başarılı oldun mu?
Evet, şaşırtıcı derecede.
Kendimi güçlü ve yeterli hissediyordum.
Sonra savaş başladı ve bizi o kahrolası "Aşk Gemisi"ne bindirdiler.
- Sonra ben... - Ne oldu?
Bir domuz gibi kustum! Düşmanlar nasıl düşünür diye merak ediyordum.
Sonunda güverteye yığılıp uykuya daldım.
Korktuğum zaman uykum gelir.
Bugün bile uykuya sığınıp hayallere dalarım.
Güvertede bilinçsiz yatarken...
...çok güzel bir kadının çıkageleceğini...
ve ilk olarak beni alacağını hayal ederdim.
En iyi arkadaşlarımın alev alev yandıklarını görürdüm.
- Nerede? - Teknede.
Limana demirlemeden hemen önce uyandım. Şafak söküyordu ve bir şehre gelmiştik.
- Hangi şehir? - Nereden bileyim?
Sidon'du sanırım.
Saf korku ve endişe yüzünden delirmiş gibi ateş ediyorduk.
- Kime? - Nereden bilebilirim?
Sonra eski bir Mercedes geldi.
Herkes çıldırmış gibi ateş ediyordu.
İki yıllık eğitim ve korku yüzünden...
...önlenemeyen korkumuzdan...
Sonra o sessizlik. Ölümün o korkunç sessizliği.
Gün doğarken...
...verdiğimiz tahribatı görebildik...
...nerede olduğumuzu bile bilmiyorduk.
Arabanın içinde...
Arabanın içinde ne vardı?
Tüm bir ailenin cesetleri.
Neden buraya geldin?
Ben mi? Çünkü...
Çünkü hafızamı yitirdim.
- Kaza sonrasında mı? - Efendim?
- Kaza filan mı geçirdin? - Ne demek istiyorsun?
Arabada mı iş sırasında mı?
Hayır, kaza geçirmedim.
Lübnan Savaşına dair hiçbir şey hatırlayamıyorum.
Aklımda sadece tek bir görüntü var.
Bir şekilde sen de içindesin.
Nasıl bir görüntü?
Sen de orada mıydın?
Söylemesi zor.
Ne demek bu? Orada mıydın?
Söylemesi zor.
Katliamla ilgili hiçbir şey hatırlamıyorum.
Ama katliam gerçekleştiği sırada Beyrut'taydın.
Evet orada olduğumu hatırlıyorum.
Beyrut'a doğru yürüdüğümüzü asla unutamam.
Ama katliam... Bunu nasıl söylersin?
Böyle bir şeyi hatırlamıyorum.
Haklısın. Katliam...
Taksiyle Amsterdam havaalanına giderken bir kez daha oldu...
Birden tüm hatıralarım geri geldi.
Halüsinasyon veya bilinçaltı değildi.
Savaşın ilk günüydü. Henüz 19'umdaydım, daha tıraş bile olmuyordum.
Bir yolda ilerliyorduk. Yanımızda meyve bahçeleri vardı...
...diğer tarafımız denizdi. Her yere, her şeye...
...ateş ediyorduk. Ta ki geceye kadar.
O akşam durduğumuz zaman bir subay yanıma geldi ve...
"Ölü ve yaralıları yükleyin."
"Sonra da götürün."
- "Götürelim mi?" - "Evet, götürün."
"Nereye?"
"Ben ne bileyim? Dışarıda bir yere, şu parlak ışık civarına götürün."
"Gidecekleri yer orası."
Bütün yolu geri döndük.
Daha önce hiç açık yara veya kanama görmemiştim.
Oysa şimdi içi ölü ve yaralılarla dolu bir tankı...
...kumanda ederek, parlak ışığı, kurtuluşu arıyordum.
Ne yapacağız? Neden ne yapmamız gerektiğini söylemiyorsun?
- Ateş et. - Kime?
Ne bileyim? Sadece ateş et.
- Dua etmek daha iyi değil mi? - Öyleyse dua edip ateş et.
Sonunda helikopterlerin ışığını görmüştük. Hale gibiydi.
Işığa yaklaştıkça her tarafta ölü ve yaralıların olduğunu görüyorduk.
Yükü mekanik olarak boşalttık, sanki hiç orada bulunmamıştık.
Sonra aracı geri çevirip yolumuza gittik.
Savaşın ilk gününde...
...tanklarda körfez yoluna kadar...
...ölü ve yaralıları taşımıştım.
Beraber olduğum adamları arıyorum.
Senin adamlarından içinde olan var mı?
Kulağa mantıklı geliyor... Biz de sahildeydik.
Batı kısmındaydık... Yani mümkün.
Fotoğraftan beni anımsayabiliyor musun?
Hayır.
Ben bile kendimi anımsayamıyorum ki.
Rosh Hanikra'dan sınırı geçmek, gezinti gibiydi.
Fotoğraf çektik...
...şakalaştık...
...harekete geçmeden önce aylaklık edecek vaktimiz vardı.
Günaydın Lübnan...
Katlanılan çok acı var...
Günaydın Lübnan...
Çok güzel bir manzara vardı, her taraf ağaçlarla kaplıydı...
Birbirinden uzak bir kaç ev... Cennet gibi bir kır manzarasıydı.
Yavaş gittiğimiz için manzaranın tadını çıkartabiliyorduk.
Hayallerin gerçek olabilir...
Kâbusların sonra erebilir...
Varlığın bir nimet Lübnan...
Bir tankın içinde kendini hep güvende hissedersin.
Tank çok yer kaplayan, iri bir araçtır.
Tankın içindeyken...
...koruma altındaydık.
Parçalara bölündün...
Kollarımda kan kaybından öldün...
Sen hayatımın aşkısın...
Ah benim kısacık ömrümde...
Beni parçalara ayır...
Kanıyorum...
Aniden komutanımız cevap vermeyi kesti. Bağlantımız kopmuştu.
- Arkadan mı geliyordu? - Evet.
Kafasının öne düştüğünü gördüm.
Aşağı, tankın içine girdim ve tankın içindeki kanı gördüm.
Kan boynundan geliyordu.
- İkinci komuta sende miydi? - Evet bendeydi.
Ama hemen harekete geçemedim.
Tankın içinde karşılık vermeyi bile düşünemeden oturup kalmıştık.
İki dakika sonra...
...bir patlama oldu. Herkes tanktan kontrolsüz bir biçimde kaçmaya çalışıyordu.
Yanlarına silah bile almıyorlardı...
Tankların içerisinde kalan herkes öldü.
Koşabildiğim kadar hızlı koşuyordum.
Zikzaklar çizerek denize doğru koşuyordum.
Aklımdan sadece...
"Her şey bitti. Buraya kadarmış" diye geçiyordu.
Her an gelebilirlerdi. Tek yapmam gereken sonumun gelmesini beklemekti.
Bu arada ateş açtıkları binayı ve komutanlarını görebilmiştim.
Biraz daha yaklaşmasını ümit ediyordum.
Neden bilmiyorum ama geri çekilmeye başladı.
Kendi ordum tarafından terk edildiğimi düşünmeye başladım.
Annem nasıl tepki verirdi diye düşündüm.
Çok yakındık. Annemin sağ kolu gibiydim.
Evde ona tek yardım eden bendim.
İlk çocuğu gibiydim.
Bir göz attım. Sohbet ediyor, sigara içiyorlardı.
Nasıl oldu da beni fark etmediler...
...diye merak ettim.
Bir kaç sefer daha baktım. Muhtemelen saldırıda...
...herkesi öldürdüklerini düşünüyorlardı.
Hava kararana kadar beklemeye karar verdim.
Güvenli bir yerde saklanıyordum.
Neden bilmiyorum ama denize doğru...
...sürünmeye karar verdim.
Sahile çok yakın olmak istemiyordum, bu yüzden sahiden açıldım.
Yeterince uzaklaştığıma kanaat getirince güneye doğru yüzmeye başladım.
Deniz nasıldı?
Su ılıktı, oldukça durgundu.
Suyun içinde çok huzurluydum. Sadece denizle ben vardım.
Deniz bu kadar sakin ve huzurlu olduğu için kendimi güvende hissediyordum.
Ama yine de hala korkuyordum...
...gücüm tükenebilirdi ve boğulabilirdim.
Veya birisi beni fark edebilir, ateş açıp beni öldürebilirdi.
Bu huzurlu suyun içinde yüzerken...
...birden yüksek bir ses işittim.
Denizin titrediğini hissettim.
Çalkalanan deniz beni içine çekmeye başladı.
Vücudum korkuyla titredi.
Uzakta yanan ışıkları fark ettim ve o yöne doğru gitmeye başladım.
İsrail kuvvetleri olabilirdi.
Yüzmeye devam ettim ama gücümün tükendiğini hissedebiliyordum.
Kollarımı zorlukla oynatıyordum.
Arada sadece suyun beni götürmesine izin veriyordum.
Sonunda kıyıya vardım ve yürümeye başladım.
İbranice çift taraflı telsiz konuşmalarını işitiyordum.
Tüm tükenmişliğime...
...rağmen onlara ulaşmam gerektiğini biliyordum.
Bütün şaşkınlığım, tüm alay beni terk etmesiydi.
Tekrar alaya katıldığımda...
...sanki dostlarımı...
...terk eden benmişim gibi hissettim.
Bana sanki, tıpkı arkadaşlarını kurtarmak için...
...bir şey yapmamış birisi gibi davrandıklarını düşündüm.
Sanki canımı kurtarmak için savaş alanını terk etmişim gibi.
Kendimi bazen çok huzursuz hissediyorum.
Ölenlerin aileleriyle tüm bağlantımı kopardım.
İlk başlarda mezarlarına gidiyordum, sonra buna da bir son verdim.
Unutmak istiyordum. O anları tekrar yaşamak istemiyordum.
- Mezarları ziyaret ettiğinde... - Suçlu hissediyordum.
Mezarların başında kendimi suçlu hissediyordum.
Bir şey yapamamışım gibi.
Bir şey yapamamıştım.
Silahları kuşanıp hayat kurtaran kahraman tiplerden değildim.
Ben böyle birisi değilim.
Bugün Sidon'u bombaladım...
Şafakta duman bulutlarının arasında...
Nerdeyse eve tabutta dönüyordum...
Bugün Sidon'u bombaladım...
Bir ay sonra Ronnie Dayag evine sağ salim döndü...
ordu çekilmek zorunda kaldığımız kumsalı geri aldı.
Yakında Beyrut'a saldıracağımızı ve hepimizin öleceğini söylediler.
Ama kumsalda ölümü çok fazla aklımıza getirmiyorduk.
Muz yapraklarından bir barınağım vardı.
Geçmişi düşününce...
...Silhat yağının kokusu bugün bile midemi bulandırıyor.
80'lerde çok popülerdi. Oda arkadaşım Frenkel için...
Silhat sadece bir koku değil bir yaşam biçimiydi.
- Silhat... - Bunu nasıl kullanıyorsun?
Göstersene.
Bu şekilde eline bir damla damlatıyorsun.
Bu şekilde...
...tüm arkadaşların senin orada olduğunu biliyorlar.
Adamlarımın şöyle dediklerini anımsıyorum:
"Frenkel çok hızlı yürüyorsun. Tavşan gibisin."
Ne yapıyorsun? Silhat mı sürüyorsun?
Gece, karanlık... Beni fark etmemeleri imkânsızdı!
Koku oldukça ağırdır, açık havada bile.
Hala kullanırım.
Bugün Beyrut'u bombaladım...
Beyrut'u her gün bombalıyorum...
Eğer ölüme yaklaşmışsam konuşamam...
Beyrut'u her gün bombalıyorum...
Tetik çekildiği zaman...
Yabancıları doğrudan cehenneme postalarız...
Tabii bu uğurda ölen masumlar da olur...
Eğer ölüme yaklaşmışsam konuşamam...
Beyrut'u her gün bombalıyorum...
Günlük rutinimiz şu şekildeydi...
...Sabah uyanıyorduk...
...kahvaltıda konserve et...
...ve yumurta pişiriyorduk.
- Kumsalda. - Kumsalda.
Hızlıca bir yüzüyordu...
...sonra üniformalarımızı giyip teröristlerin peşine düşüyorduk.
Birisi birden "Frenkel" diye bağırdı.
Elinde RPG olan bir çocuk gördüm.
Bir çocuk.
Frenkel, ben de orada mıydım?
Tabii ki. Eğitim kampından sonra gittiğimiz her yerde beraberdik.
- Orada da mı? - Evet, orada da.
Bilmem iyi oldu. Tabii ki oradaydım.
Böylesine dramatik bir olayı hatırlamamam mümkün mü?
Böylesi olaylara "Ayrışma Olayı" deriz.
Kişi olayı içinde olmasına rağmen kendisini dışarıda hisseder.
Bir seferinde genç bir amatör fotoğrafçı ile görüşmüştüm.
1983 yılında, "Bu zorlu savaşı nasıl atlattın" diye sormuştum.
"Günübirlik bir geziymiş gibi davrandım" dedi.
Kendisine "Vay canına! Ne güzel manzaralar, ateş ediyorlar..."
"...toplar, yaralılar, çığlıklar..." diyormuş.
Olan her şeye sanki hayali bir vizörden bakıyor gibiymiş.
Sonra bir şey olmuş...
...kamerası kırılmış.
"Beyrut'un dışındaki haralara geldiğimiz zaman...
...olaylar travmatik bir hal aldı" dedi.
- Hipodrom. - Evet.
Öldürülüp parçalanmış, bir sürü...
...Arap atına ait cesetler görmüş.
"Kalbim kırılmıştı." dedi. "O atlar böyle bir acıyı çekmek için..."
...ne yapmış olabilirlerdi ki?"
Yaralı ve öldürülmüş atları görmeye dayanamamış.
Olayların dışında kalmak için bir mekanizma kullanmıştı...
...savaşın içinde olmaktansa bir film izler gibi davranmıştı.
Böylece korunmuştu.
Ama olayların içine girince gerçeği görmezden gelememişti.
Etrafını korku sarmıştı ve ürkmüştü.
Daha önceden, RPG'li çocuğun olduğu meyve bahçesinde...
...bulunduğunu hatırlayamadığını söylemiştin.
Başka bir şey hatırlıyor musun? Eve dönüşün gibi...
arkadaşlarınla sohbet etmek gibi, o zamana ait olaylar...
...sana o zamanı hatırlatan bir şeyler belki?
- Ayrıntılı olarak hatırlıyorum. - Örneğin.
Aldığım her izni tamamen hatırlıyorum.
10 yaşımdayken savaşta olduğumuzu hatırlıyorum.
Tüm hayat durmuştu. Herkesin babası cepheye gitmişti.
Bütün çocuklar anneleriyle birlikte koyu perdelerini çekip...
...evlerine kapanmışlardı.
Bir uçak gelip bomba atsın ve hepsini öldürsün diye bekliyorduk.
Kimse dışarı çıkmayı düşünemiyordu.
Altı haftadan sonra, Lübnan'dan evime ilk kez gelmiştim...
...ve hayatın günlük şekilde devam ettiğini görmüştüm.
Eve gelirken amacım eski kız arkadaşım Yaeli'yi geri kazanmaktı.
Bütün bunlar başlamadan bir gece önce beni terk etmişti.
Nasıldı hatırlıyor musun? Biraz Sprite ekle...
- Hazır mısın? - Hazırım.
Fondip.
Hatıralarım geri geliyor.
Beraber savaştıklarımla tanıştım. Nerdeyse her şeyi anımsadım.
- Ne kadarını hatırladın? - Savaşın ilk gününü...
...Beyrut kuşatmasını.
Yaeli'nin seni bir hafta öncesinde terk ettiğini hatırlıyor musun?
Sen nereden biliyorsun?
Yıllarca ona âşık olduğumu bilmiyor muydun?
Hayır bunu bilmiyordum.
Âşıktım.
Ne oldu? Bu 20 yıl önceydi.
Bir şey yok. Sinirlenmedim.
En azından bir evin, ailen var.
Hangi ev? Hangi aile?
Hiçbir şey bilmiyorsun.
Babam...
Beni teselli etmek için kendi katıldığı savaştan bahsetmişti...
...2. Dünya Savaşı...
...Stalingrad'da Rus askerleri...
...bir yıl cephede savaştıktan sonra sadece 48 saat izin vermişler.
Bir trene binmişler, memleketlerindeki istasyonda inmişler...
...istasyondaki sevgilileriyle öpüşmüşler...
...ve tekrar trene binerek cepheye geri dönmüşler.
Anladın mı?
Bunun beni teselli edeceğini düşünmüştü. Aslında etti de.
Sadece 24 saat sonra tekrar göreve çağırdılar.
O zamanlar yeni bir akım başlamıştı: bombalı arabalar.
Hala çok popüler.
Tam bir patlamaydı!
Gerçek bir patlama!
Beyrut dışında bir villaya gelmiştim.
Her şey altındandı.
Süslü lavabolar, mermerler, tüm, bütün eşyalar.
Bir subay TV'nin karşısında oturmuştu. Bana bakmıyordu.
"İleri sar." deyip duruyordu.
İleri sar.
TESİSATÇI 2
- Tesisatınızı kontrol etmeye geldim. - Aşağıda.
- Aletimi gördün mü? - Hangisini?
İleri sar.
Durdur.
Kaseti değiştirdi ve...
Kırmızı bir Mercedes hakkında ihbar aldık.
- Adamlarını patlatmaya geliyor. - Ee?
Havaya uçurun.
- Bütün kırmızı Mercedesleri mi? - Sen salak mısın?
Mercedes geldi mi?
Bomba yüklü Mercedes'i, olası faciayı...
...bütün gece bekledik.
Sonra gece yarısı telefon çaldı.
Bashir öldü.
- Hangi Bashir? - Bashir Gemayel...
...Lübnan'ın seçilmiş başkanı.
Kardeşimiz, müttefikimiz, bir Hıristiyan. Öldürüldü.
Herkesi uyandır. İki saat sonra Beyrut'ta olacaksınız!
Ölüm hakkında yaşadığım takıntılar haricinde...
...Beyrut'a uçuşumuz hakkında çok bir şey hatırlamıyorum.
Çünkü kız arkadaşım Yaeli beni bir hafta önce terk etmişti.
Ölerek intikamımı alacaktım.
Ömrünün geri kalanında...
...vicdan azabı çekecekti.
Ölümümle ilgili hayaller kurarken...
...Beyrut'a varmıştık.
Otelleriyle, kumsallarıyla...
...insanların acele ettiği bir şehirdi.
Uluslararası havaalanına indik.
Askeri helikopterimiz Herkül, Air France, TWA, British Airways jetlerinin...
...yanına inmişti.
Sanki yurtdışına tatile gidecekmiş...
...gibi heyecanlanmıştım.
Bir anda yürümeye başladım...
...ve terminalin içerisine girdim.
Tatile çıkmışım gibi...
...hayallere kapılmıştım.
Sanki terminalde durmuş...
...nereye gitsem diye düşünüyordum.
80'lerden önce yolcu panosuna baktığımda...
...seçim bana ait olurdu.
14.10'da Londra uçuşu vardı...
...15.20'de Paris'e...
...16.00'da New York'a.
Terminalin içerisini merak ettim ve gümrüksüz mağazaları gördüm...
...Mücevher, tütün...
...ve alkol...
Gezinip dururken birden olan bitenin farkına vardım.
Camdan dışarı baktığımda...
...parçalanmış TWA ve Air France uçaklarını gördüm.
Tüm dükkânlar yağmalanıp...
...boşaltılalı uzun bir süre geçmişti.
Ve uçuş çizelgesi aylardır değişmemişti.
Sonra birden sesler duymaya başladım.
Hava kuvvetlerinin şehri bombardımana tuttuğunu duyabiliyordum.
Yavaş yavaş nerede olduğumu fark ettim...
...ve olacaklardan korkmaya başladım.
Havaalanından şehre doğru yürümeye başladık.
Yüksek oteller etrafımızı kaplıyordu.
Denizden taraftaydık.
Büyük bir kavşağa doğru yürüyüşe geçmiştik.
Sonra yüksek katların birisinden, bir keskin nişancı ateş açtı.
Nereden geldiğini veya kimin ateş ettiğini göremiyorduk.
Yaralı bir asker yol ağzında yatıyordu ama kimse ona ulaşamıyordu.
Ölümüne korkuyorduk.
Sonra bu cehennemin içinde...
...TV muhabiri Ron Ben-Yishai birden ortaya çıktı.
Süpermen gibi uçuşan kurşunlara karşı dimdik yürüyordu.
Kurşunlar vızıldarken hiçbir şey yokmuş gibi geziniyordu. Önündeyse korkmuş bir kameraman emekliyordu.
Önündeyse korkmuş bir kameraman emekliyordu.
Korkudan titriyor, kaskı yüzünden önünü göremiyordu.
Büyük bir kavşak noktasıydı.
Bulvarlardan bir tanesi Batı Beyrut'un Hamra bölgesindeki...
...Hamra Sokağı'na bağlanıyordu.
Cızırdama, ıslık sesleri duyduğumu hatırlıyorum...
Onlarca RPG atıyorlardı ve roket gelirken...
...sanki kızılderili okunun uçuşu gibi bir ses çıkartıyordu.
RPG roketi patlamadan önce ıslık sesi geliyordu.
Patlama sesi duymuyordunuz...
sadece ıslık sesi vardı sonra da duvarlar yıkılıyordu.
Bunlar olurken siviller balkonlara çıkmaya başladı...
kadınlar, çocuklar...
...bir ihtiyar sanki bir film oynuyormuş gibi seyrediyordu.
Her yönden üstümüze ateş açılmıştı.
Karşıya geçemiyorduk.
Askerliğim boyunca tüfek olarak hep MAG kullanmıştım.
Subaylarımın eğitimi sırasında, "Hep MAG kullandım...
...neden başka bir şey denemiyorum?" diye düşündüm.
Bana bir Galil verdiler.
Ve her taraftan üstümüze ateş açtıkları sırada...
...Galil'le eskisi gibi ateş edemediğimi fark ettim.
Alışmış olduğum eski MAG’ imi özlemiştim.
Ben de Erez'e, "Erez, bana bir iyilik yap..."
"MAG'ini bana ver. Elimdeki Galil'le karşıya geçemem."
"MAG'i bana verirsen karşıya geçebiliriz."
Daha iyi ateş ederim." dedim.
"Frenkel, aklını mı kaçırdın?" dedi.
"Saldırı altındayız! Gevezeliği bırak da ateş et!"
Sonunda sert bir şekilde yaklaşmam...
...gerektiğini fark ettim. Yakasına yapışıp...
"Dinle Erez, ya MAG'i bana verirsin ya da zorla alırım!" dedim.
Bir dakika mı sürdü, bir asır mı...
...Frenkel her tarafından kurşunlar geçerken...
...kavşakta duruyordu.
Karşıya geçmek yerine...
...transa geçmiş gibi dans ediyordu.
Ateş edenlere sövdü. Sanki hep orada kalmak istiyordu.
Bashir'in resimleri üstünde asılıyken...
...ateş altında yaptığı valsı göstermek ister gibiydi.
Ve Bashir'in taraftarları...
...sadece 200 metre ötede intikam için hazırlanıyorlardı.
Sabra ve Şatilla Katliamına.
Hatırlamaya başlıyorum.
İnsanlarla tanıştım, hikâyeler dinledim,
...benim hakkımda hikâyeler.
İnanmak istemedim.
Peki neyi hatırlamıyorsun?
Katliamın olduğu günü. Geri kalan her şeyi hatırlıyorum.
İnsanlar, Falanjistlerin katliam yapmasına...
...neden şaşırıyorlar anlayamıyorum.
Ne kadar acımasız olduklarını biliyordum.
Beyrut yerle bir olurken biz de mezbahanın içindeydik.
- Neredeydik? - Mezbaha, hurdalıkta...
Filistinlileri götürdükleri, sorguladıkları ve idam ettikleri yerde.
LSD tribi gibiydi.
Falanjistler, Beyrut'ta öldürdükleri Filistinlilerin ceset parçalarını alıp...
...formaldehit dolu kavanozlara koyarak saklıyorlardı.
Parmaklar, gözler, ne ararsan vardı.
Ve muhakkak Bashir'in resmi oluyordu.
Bashir kolyesi, Bashir saati, orada Bashir, burada Bashir...
Benim için David Bowie neyse onlar için de Bashir oydu.
Tapılan bir yıldız, idol, bir prens.
Hatta bence ona karşı bir şehvet besliyorlardı.
Bütünüyle şehvetli.
İdolleri kral olmak üzereydi. Onu taçlandıracak olan da bizlerdik.
Ertesi gün öldürüldü.
Öldürülmesinin intikamını anormal bir biçimde alacakları aşikârdı.
Sanki karıları öldürülmüştü.
Derinlerde yer alan aile onurlarıyla ilgiliydi.
Neden geri döndün?
Hala sahilde olan katliamla ilgili hayaller görüyorum.
Ve orada beraberdik.
Delirmişsin.
Takıntı yapmışsın.
Sahil mi? Sen neyden bahsediyorsun? O gece sahilde kim vardı?
Ne sahili?
Çıkmaz sokağa girdim.
Katliam sırasında beraber olduğum hiç kimseyi bulamıyorum.
Beraber olduklarımdan hiçbirisinin...
...katliamın olduğu günlere dair sağlam bir hatırası yok.
Elimde bir tek bu görüntü var.
Gördüğüm görüntüdeki tek kişi olan Carmi'de orada olduğunu reddediyor.
- Yine de hala gerçek. - Sadece bir görüntü.
- Ama sana ait. Açıklayayım mı? - Evet.
- Rüyada deniz görmek neyi simgeliyor? - Korku. Hisler.
Katliam seni korkutuyor, rahatsız ediyor. Çok yaklaşmışsın.
Pek yardımı olmuyor ama.
Katliama duyduğun bu ilgi Sabra ve Şatilla'dan önce başlıyor.
Katliama duyduğun ilgi başka bir katliam yüzünden.
Bu kamplara duyduğun ilgi "diğer" kamplar yüzünden.
- Ailen kampta mıydı? - Evet.
- Auschwitz'te mi? - Evet.
Demek ki katliam altı yaşından beri seninle beraber.
Katliamı ve toplama kamplarını yaşadın.
Elindeki tek çözüm Sabra ve Şatilla'da gerçekte neler...
olduğunu çözmek. İnsanları arayıp bulmak.
Gerçekleri öğrenmek, orada olanları sormak.
Bütün detayları öğrenmek. Bu sayede...
Belki tam olarak nerede olduğunu çözebileceksin...
...olaydaki rolünü öğreneceksin.
O gün belirli bir mevkiye gönderilmiştik.
Aslında bir tepeydi. Bu tepe...
...mülteci kampının ters tarafında batı yakasındaydı.
Bulunduğum yerden yerleşim alanındaki evleri görüyordum.
Ara sıra ateş ediliyordu. Ateş edilen evleri bulup...
...karşılık vermeye çalışıyorduk.
Hıristiyan Falanjistler gelmeye başlamışlardı.
Tam teçhizatlı, İsrail üniformalı askerler...
...tankların arkasında pozisyonlarını aldılar.
Beni brifing için çağırdılar. İngilizceydi.
- Ne hakkındaydı? - Bize söyledikleri Hıristiyanların...
...kampa girecekleri, bizim de onlar koruyacağımızdı.
Onlar kampları temizledikten sonra...
...biz kontrolü ele alacaktık.
- Neyi temizleyeceklerdi? - Filistinli teröristleri.
Ertesi sabah sivilleri çıkartmaya başladılar.
Siviller uzun bir sıra halinde...
...kamptan çıkıyorlardı.
Çıkanları seyreden Falanjistler sık sık onlara bağırıyor...
arada sırada da havaya ateş ediyorlardı.
Kadınlar, ihtiyarlar ve çocuklardan...
...oluşan bu sıra stadyuma doğru gidiyordu.
Tankın içindeyken, onları nereye götürdüklerini hiç merak ettiniz mi?
Bunu hiç düşündünüz mü?
Pek sayılmaz, çünkü nereye gidersek gidelim...
kampın girişinde anons yapılıyordu.
Siviller çıkartılmıştı. İçeride kalanlar asilerdi.
İçeride oturanlara, "Zarar görmek istemiyorsanız...
...dışarıya çıkın." denmesi gayet doğal gelmişti.
Sahil şehirlerinden Docha'ya gitmiştim.
İsrail Savunma Gücüne ait bir pist vardı.
Yoldayken...
...çok sayıda Falanjist askeri araçları geçmeye başladı.
Neşe içinde bağırarak havaalanına doğru gidiyorlardı.
Havaalanında bir albay arkadaşıma rastladım.
Bana...
"Mülteci kamplarında olanları işittin mi?" diye sordu.
Sabra ve Şatilla'yı kast ediyordu.
"Neler oldu?" diye sordum.
"Kendi gözlerime görmedim ama korkunç bir katliam yapıldığı söyleniyor..."
"...Filistinlileri katletmişler. Kamyonetlere bindirildiklerini duydum."
"Göğüslerine haç işaretleri kazındığı söyleniyor."
"Yaralanmışlar, bir kısmının durumu ağır."
"Kamyonetler bindiriliyorlar ve bilinmeyen bir yere götürülüyorlar."
Bir Falanjist askeri gördük...
...ihtiyar bir adamı götürüyordu.
Sonra patlama sesleri işittik.
Silah sesiydi.
Sonra asker tek başına çıktı.
"Ne oldu?" diye sorduk.
Dediklerini duyamadık, ama el işaretleri silah sesini anlatıyordu.
Adamdan önünde diz çökmesini istediğini anladık.
Diz çökmeyince, adamı dizlerinden vurmuş. Yine reddedince...
...adamı önce karnından sonra da kafasından vurmuş.
Peki kamyonların...
...boş gidip, dolu gelmesi, kadın ve çocukların çıkartılıp...
...buldozerlerin içeri girmesi size bir şey çağrıştırmadı mı?
Bir katliam yaşanıyor olabilir miydi?
Neden daha erken anlamadığınızı merak etmediniz mi?
Tabii ki.
Adamlarım bana söyledikleri zaman bir şeylerin olduğunu anladım.
Tankların üzerinde, "İnsanları vuruyorlar!"...
...diye bağırmaya başladılar.
İnsanların duvar önlerine dizilip vurulduklarını iddia ettiler.
Ben de komutanımı aradım.
Kampta olanlara dair duyduklarımı anlattım.
"Biliyoruz. Her şey kontrol altında. Rapor verdik." dedi.
Her ne kadar endişelensem de ordu olayla ilgileniyordu.
Operasyon merkezi, komuta karargâhı neredeydi?
100 metre kadar uzakta, yüksek bir binanın en üst katındaydı.
- Ne kadar yüksekti? - Olanları görebilecek kadar yüksekti.
Benden daha net gördükleri kesindi.
Gece ortalıkta dolanmak istemiyordum, bu yüzden...
...Bahabda'da gittim. Beyrut'ta bir dairem vardı.
Micha Freidman'la beraberdik. Yemek yapmaya karar verdik.
Micha 211. tugayda bulunan arkadaşları da davet etmişti.
Yemek sırasında komutanları beni bir kenara çekti.
"Ron," dedi...
"Adamlarım kampta bir katliam yaşandığını söylüyorlar."
Bir iki olaydan bahsetti...
"Bir ailenin kurşuna dizildiği görülmüş" dedi.
"Kendi gözlerinle gördün mü?" diye yine sordum.
"Görmedim ama askerlerim bahsetti..."
"Burada oturan diğer subaylar da görmüşler" dedi. Gece geç saate kadar bunu konuştuk.
Saat 11.30 gibi gittiklerinde...
...bir şişe viski içtim ve Savunma Bakanı Ariel Şaron'u aradım.
Çiftliğindeydi.
Ariel yarı uykulu haldeydi.
"Ariel, burada bir katliam oluyor..."
...Filistinlileri katlediyorlar. Bunu durdurmalıyız." dedim.
Bana, "Kendi gözlerinle gördün mü?" diye sordu.
"Hayır" dedim, "Ama çok sayıda şahit var."
"Pekâlâ", dedi.
"Dikkatime sunduğun için teşekkür ederim." Hepsi bu kadardı.
Normalde, "Tamam kontrol edeceğim, ilgileneceğim" filan denir. Ama hayır!
Sadece, "Dikkatime sunduğun için teşekkürler. Yeni yılın kutlu olsun!" dedi.
Buna benzer şeylerdi işte. Sonra uykusuna geri döndü.
İnanılmaz bir şey. Hıristiyan Falanjistler...
...bir katliam gerçekleştiriyorlar.
Her tarafı gruplar halinde askerlerimiz var...
...her grubun bir parça bilgisi var.
En fazla bilgi de birinci gruptakilerde. Ama her nasılsa...
...jetonları bir türlü düşmüyor.
Bir soykırıma tanık olduklarının farkında bile değiller.
Sen hangi gruptaydın?
İkinci veya üçüncü grupta.
Peki sen ne yaptın?
Bir çatının üzerindeydik ve gökyüzünün aydınlandığını gördük.
- Nasıl? - İşaret fişekleriyle.
İşaretler yaptıklarında onlara yardımcı olmak amaçlıydı sanırım.
Fişekleri siz mi atıyordunuz?
Önemli mi?
Fişekleri benim atmamla, fişeklerin insanların...
...öldürülmesine yardımcı olduğunu görmem arasında bir fark var mı?
O andaki ruh haline bakılırsa pek bir farkları yokmuş.
Katliamı hatırlayamıyorsun, çünkü sana göre...
...katiller ve onların çevresindeki bu grupla birbirinin aynı.
19 yaşındaydın ve kendini suçluyordun.
İstemeden de olsa Nazilerin rolünü üstlenmiştin.
Orada ışıklandırma fişeklerini atıyordun ama katliama katılmamıştın.
Saat 5, 5.30 gibi uyandım ve takımdaki herkesi...
...uyandırdım.
Sonra Sabra ve Şatilla'ya doğru yola çıktım.
Oraya vardığım zaman...
korkunç bir karmaşa vardı!
Varşova gettosunda çekilmiş fotoğrafı bilir misin?
Hani şu ellerini havaya kaldırmış çocuğun olduğu fotoğraf?
Kadınlar, ihtiyarlar ve çocuklardan oluşan...
...sıra da böyle görünüyordu.
Amos'un Tugay Karargâhına gitmeyi düşündüm...
ama tam yola çıkmıştım ki Amos birden vazgeçti.
Konvoyun başına kadar geçti.
Sinirli hareketlerle konvoyu durdurdu.
Ve bu her şeye son verdi.
"Ateşi kesin. Derhal ateşi kesin."
"Bu bir emirdir, ateşi kesin."
"Herkes derhal evine dönsün."
"Evinize dönün, derhal."
Falanjistler sokaklara geri çekildiler.
Kadınlar ve çocuklar kamplara döndüler.
- Filistinliler mi? - Evet.
Adamlarıma, "İçeriye onlarla beraber gireceğiz..." dedim.
"Kadınlar ve çocuklarla beraber."
"İçeride olanlara bakacağız."
Kampın içerisinde büyük bir moloz yığını gördük.
Gözüme bir el...
...küçük bir el takıldı.
Yığının içinden çıkmış küçük bir çocuk eliydi.
Yakından baktığımda buklelerini gördüm.
Kıvırcık saçlı bir yüz toza bulanmıştı. Ayırt etmek çok güçtü.
Ama bir kafaydı, burnuna kadar görünüyordu.
Bir kafa ve bir el.
Benim kızım da o kız çocuğuyla aynı yaşlardaydı.
Onun da saçları kıvırcıktı.
Filistinlilerin kamplardaki evlerinde avlular vardı.
Bu avlular kadın ve çocuk cesetleri ile dolu haldeydi.
İlk olarak erkekleri öldürmüşlerdi.
Sonra da ailenin geri kalanlarıyla ilgilenmişlerdi.
Bir ara sokağa girdik, bir buçuk adam boyunda...
...dar bir sokaktı.
Sokak insanın göğüs...
...hizasına gelecek şekilde...
...erkek cesetleriyle doldurulmuştu.
İşte ancak o an katliamın sonuçlarının farkına varabildim.
Altyazı: Emre Tuncay ÖZGÜNEN (Kuban) kuban@live.com